İngiliz bilim adamı Deneyse1 psikoloji, antropoloji, kalıtım, soyarıtımı, istatistik, antropometri, meteoroloji gibi konularda öncülük etmiştir.İnsan zekası üzerine yaptığı öncü çalışmalarıyla tanınır. 1909'da "sir" unvanı almıştır. Babası banker ve Quaker mezhebinin kurucularındandı. Annesi Erasmus Darwin'in kızıydı. Galton, anne tarafından Charles Darwin'in kuzenidir. 8 yaşına kadar evde eğitim gören Galton çok hızlı bir gelişme göstererek, küçük yaşta okuma-yazma öğrendi. 16 yaşında iken ailesinin isteğiyle Avrupa'da çeşitli tıp merkezlerini kapsayan bir geziye gönderildi. Almanya'da Giessen Üniversitesi'nde kimya derslerini izledi. Yugoslavya, Yunanistan ve Anadolu'yu gezdi. Dönüşündende önce Birmingham Hastanesi'nde, sonra da Cambridge Üniversitesi Trinity College'da tıp öğrenimine başladı. Cambridge'de 3 Yıllık eğitimden sonra 1843'te tıp öğrenimini yarıda bıraktı. Bir süre sonra, Londra'da King's College'da tıp çalışmalarına devam ettiyse de 1844'te babasının ölümü üzerine öğrenimini bıraktı.

Adelsberg'deki (bugün Postojna, Yugoslavya) mağaralarda bulduğu Proteus adlı kör amfibyumun örneklerini İngiltere'ye götüren ilk kişi oldu. Geziden döndükten sonra, Cambridge'deki Trinity College'da çalışmaya başladı. Aşırı çalışma yüzünden buradaki üçüncü yılında sinir krizleri geçirmeye başladı ama, daha sonra karşılaştığı benzer durumlarda yapacağı gibi, çalışmalarına ara vererek kısa sürede iyileşti.
Babasından kalan gelirle 1845-1846 yıllarında Mısır, Sudan ve Ortadoğu'ya geziler yaptı. Bu gezilerinde edindiği deneyimlerden yola çıkarak çeşitli konularda . Çalışmalar yaptı. Elektriklenme olgusu üzerine yaptığı çalışmalar bunlardan biridir.

1850'de Kraliyet Coğrafya Derneği'nin danışmanlığında Afrika'da Ngami Gölü yöresine bir gezi düzenledi. 1852'ye kadar süren bu yolculuktan önemli gözlemler ve ayrıntılı haritalarla döndü. Kraliyet Coğrafya Derneği tarafından altın madalya ile ödüllendirildi ve 1853'te kurumun üyeleri arasına kabul edildi. Aynı yıl yayımladığı Tropical South Africa ("Tropik Güney Afrika") yapıtı bu dönemde birçok gezginin Afrika ve Nil'de yapacakları seyahatlerin planlanmasına yardımcı oldu. 1860'ta Royal Society üyeliğine seçildi.

Galton, 1860'larda havanın önceden tahmini çalışmaları ile ilgilendi. Dünyanın değişik yerlerinden gelen düzenli hava raporlarından faydalanarak bir hava haritası oluşturdu; yüksek basınç alarm varlığını bularak buna antisiklon ismini verdi.

Yaşamının önemli uğraşlarından biri de ölçümlenmesi çalışmaları oldu. insanın biyolojik özelliklerinin ölçümlenmesi çalışmalarına, antropometri (Irk belirlemek amacıyla insan uzuvlarının ölçümlenmesi) ve biometri (biyolojide kullanılan istatistik yöntemler bilim dalı) alanındaki çalışmaları ile öncü oldu. Kimlik tanımlaması için parmak izi kullanılmasını önerdi. istatistik alanında regresyon ve korelasyon kavramlarını geliştirdi.
Psikoloji alanında geliştirdiği yöntemlerle modern psikolojinin kurucuları arasında yer aldı. Psikolojik farklılıkların ve duyumsal keskinliğin ölçümünü, bunların tiplenmesini içeren çalımaları en önemli katkılarından biridir. Bireysel ayrımların kökenleri konusunda da ilginç varsayımları vardır. Zeka testleri uygulamasının da öncülerindendir.

Günümüzde Galton, daha çok genetik ve kalıtımla ilgili çalışmalarıyla tanınır. Darwin'in Origin of Species (Türlerin Kökeni) adlı yapıtından ve özellikle "doğal seçme" kavramından etkilenen Galton, bu alanda çalışmalarını derinleştirdi. 1869'da Hereditary Genius'ı ("Kalıtsal Yetenekler") yayımladı. Galton yasası olarak bilinen, kişinin kalıtsal niteliklerinin belli oranlarda ana babasından ve onların ebeveynlerinden geçtiğini belirleyen bir kuram geliştirdi. Bu yasa, bugün genel olarak doğru sayılmakla birlikte yerini Mendel oranlarına bırakmıştır.

1883'te yayımlanan ve 1869-1883 arasındaki çalışmaları içeren Inquiries into Human Faculty ("insan Yeteneklerinin Araştırılması") adlı yapıtında ilk kez soyarıtımı (eugenics) terimini ortaya attı. Öjenik sözcüğü (Yunanca eugenes: "soylu, iyi soydan gelen). Ortalamanın üstündeki yetenekli insanların seçilerek evlendirilmelerini önerdi. 1905'te başlattığı bir hareketle Londra Üniversitesi'nde soyarıtımı laboratuvarı kurdu ve ölümünden sonra bu konunun araştırılmasının sürdürülmesi için bir burs oluşturdu. 1909'da "sir" unvanını alan Galton'un 16 kitabı ve çok sayıda makalesi vardır. Karl Pearson onun bu alandaki izleyicisi olmuştur.

Hereditary Genius (1869; Kalıtsal Deha) adlı yapıtında, dehanın, "ortalamanın çok üstünde ve aynı zamanda da doğuştan gelen bir yetenek" olduğunu öne sürdü. Yapıttaki ternel savı, zihinsel ve fiziksel özelliklerin aynı ölçüde kalıtsal olduğuydu; ama bu önerme o dönemde kabul görmedi. Darwin, kitabı okuduğunda Galton'a şöyle yazmıştı: "Bir bakıma, karşıt düşüncedeki birini görüşlerinden caydırmış oldun, çünkü her zaman, aptallar dışında tüm insanların zeka açısından pek farklı olmadıklarını yalnızca gayret ve çalışkanlık konularında farklılık gösterdiklerini savunurdum". Bu kitap kuşkusuz, evrim kuramını insanı da kapsayacak biçimde genişletmesinde Darwin'e yardımcı olmuştur. Darwin'in Türlerin Kökeni yapıtında Galton'dan söz edilmemekle birlikte, İnsanın Türeyişi'nde ondan birçok alıntı vardır. Galton'ın, zihinsel özelliklerin en azından bedensel özellikler kadar kalıtsal olduğu yolundaki inancı, kendi dinsel felsefesini de biçimlendirdi. Bir yapıtında şöyle yazmıştı: "Anlayıp uygulamayı öğrendiğimizde bile büyük yararlar sunabilecek ve yönlendirilebilecek büyük bir gücün varlığından kuşku duyamayız".

Galton'ın Inquiries into Human Faculty and its Development (1883; İnsan Yetilerinin Araştırılması ve Gelişimi) adlı yapıtı, çoğu 1869-83 arasındaki bilimsel yazılarına dayanan ve uzunluğu iki sayfadan 30 sayfaya kadar değişen 40 makaleden oluşur. Kitap, bir anlamda yazarın, insan yetileri hakkındaki görüş1erinin özetidir. Ele aldığı bütün konularda Galton, kendine özgü ilginç görüşlerini, açık, özlü ve alçakgönüllü bir üslupla dile getirmiştir. Vasiyeti üzerine Londra Üniversitesi'nde bir öjenik kürsüsü kurulmuştur.

YAPITLARI:

KAYNAKLAR:

• Bilimin Öncüleri Cemal Yıldırım
• G. Mendel Edward Edelson
• Bilim Adamları S. Reid- P. Fara
• Meydan Larousse
• Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi
• Temel Britanica
• www.biohayat.i8.com
• www.genetikbilimi.com
• www.veterinerhekim.net
• www.bilist.8m.com
• www.bilimtarihi.gen.tr
• www.maximumbilgi.com
• www.idea-tr.com
• http://sinancanan.tripod.com/history/history.htm