Formaldehid ve
Etkileri
( F. M. İpek* , B. Gülle* , N. Tütüncü** )
 |
Formaldehid
genelde gaz halinde bulunur ve bu gaz renksiz, keskin kokulu,
yakıcı ve tahriş edicidir. Su ve organik çözeltilerde (örneğin;
eter, alkol, aseton, benzen) kolaylıkla çözülür.
Genel olarak sulu çözelti olarak kullanılır ve bu çözeltiye
formalinde denilmektedir.
Kolay
tutuşabilir bir gaz yada kolayca patlayabilir bir sıvıdır. Eğer
alev alırsa zehirleyici bir gaz halini alır. Saf formaldehid
polimerize olmaya meyillidir.
Havadaki
yarı ömrü çok kısadır, çünkü fotokimyasal süreçler formaldehidi
parçalar. Moleküler ağırlığı 30.03 gr'dır.
|
Yapısal
şekli 120° 'lik açılarla baglanmış düzlemsel üçgen şeklindedir. Oksijen
atomu çift bag ile merkez karbon atomuna ve iki adet hidrojende yine
aynı karbon atomuna tek bag ile baglanmasıyla formaldehid meydana
gelir. Erime noktası -92 ve kaynama noktası -210C'dir. -200C'de yogunluğu
oda sıcaklığında 0,815 g/ml'dir.
Formaldehidin
kullanım alanlarından başlıcaları
-
Üre-formaldehid
reçinesi üretimi
-
fenol-formaldehid
reçinesi üretimi
-
-
-
toprak
dezenfektanlarında
-
-
-
histopatolojide
dokuların serleştirilmesinde
-
metal
endüstrisinde paslanmayı engellemek
-
kağıt
üretiminde nemlendirici olarak
-
fotograf
filimlerinin baskısında
-
petrol
türevi gazların dengelendirilmesinde
-
-
tekstilde
fiber modifikasyonunda
-
agaç
ürünleri korumasında
| Bunların
yanında sporcu atletlerin ayaklarında, öksürük damlalarında,
deri dezenfeksiyonunda, ağız gargaralarında, cerrahı kist
alımı müdahelelerinde sterilizasyon amaçlı kullanılmaktadır.
Veterinerliktede iyotla formaldehid karıştırılarak antiseptik
olarak kullanılmaktadır. Amerika Birleşik Devletinin Ulusal
Toksikoloji Program'ının Sağlık Servisi 1991 yılında yayınladıkları
raporda ilk kez formaldehid gazının makul bir şekildekarsinojen
gazlar arasında bulunması gereken bir birleşik olduğunu
belirtmiştir. Formaldehid EPA(Enviromental Protection Agency)'nin
toksik kimyasallar listesinde bulunmaktadır. |
|
Formaldehid
genellikle burun ve geniz kanserlerine neden olmaktadır; bunun
nedeni formaldehid gazının solunması sırasında ilk olarak direk
temasın burun ve genızde gerçekleşmesidir. Formaldehide maruz
kalmak göz, burun, bogazda yanmaya, deri ve akcigerdede alerjiye
neden olmaktadır. Bu gaza yüksek oranda mağruz kalındığında
ise boğaz spazmına, akciğerlerde sıvı birikmesine ve sonuçta
ölüme neden olmaktadır. Formaldehid bunların yanında alerjik
bronşite de neden olmaktadır. Eğer uzun süreli solunursa alerjik
bronşit astıma dönmektedir.
Amerika'da
formaldehid üreten firmalar:
-
-
BTL
Specialty Resins Corp
-
Warren,
NJ; Chembond Corp
-
-
-
E
I du Pont de Nemours & Co
-
-
-
-
-
-
-
-
International
Minerals and Chemical Corp
-
-
-
-
Wright
Chemical Corp, Riegelwood, NC
Amerika Federal Ürün Güvenliği Komisyonu, EPA ve OSHA(Occupational
Safety and Health Administration) ürünlerin 1% yada daha çok
formaldehid içermesi durumunda tüketiciyi uyarı notu yoluyla
bilgilendirmeyi zorunlu kılmışlardır.
REFERANSLAR:
-
CAMEO®,
U.S. Environmental Protection Agency, National Oceanic and
Atmospheric Administration,
-
-
Chemical
Manufacturers Association, 1300 Wilson Blvd., Arlington,
VA 22209: (703) 741-5000 or Chemical Referral Library, (800)
262-8200.
-
National
Institute of Environmental Health Sciences, Clearinghouse
on Environmental Health Effects, 100 Capitola Drive, #108,
Durham, NC 27713; (800) 643-4794; fax (919) 361-9408.
-
TOXNET,
National Library of Medicine, National Institutes of Health;
www.toxnet.nlm.nih.gov
-
U.S.
Environmental Protection Agency, 401 M St., SW, Washington,
DC 20460; Right to Know Hotline (800) 535-0202.
-
U.S.
Department of Labor, Occupational Health and Safety Administration,
Washington, DC, www.osha.gov
-
OSHA
PEL: Z-1: www.osha-slc.gov/OshStd_data/1910_1000_TABLE_Z-1.htm
-
http://www.city.toronto.on.ca/health/pdf/cr_appendix_b_formaldehyde.pdf
* Fatih
Üniversitesi , Biyoloji Bölümü , 4. SINIF Öğrencileri
** Fatih Üniversitesi , Kimya Bölümü , MEZUN
|
