1.Giriş

  Son elli yılda genetik alanındaki hızlı gelişmeler, diğer bilim dallarının birbirlerinden etkilenmelerine neden olmuş ve bu gelişmeler Adli bilimleri de etkilemiştir. Adli olayların çözülmesinde önemli yeri olan biyolojik lekeler Adli biyolojinin ilgi alanlarının en başında gelmektedir. Olay yerinde tespit edilen bir lekenin incelenmesi ile, olay hakkında bilgi sahibi olunabileceği gibi, olaydaki mağdur ve sanığın kimliklerinin tespitinde de yararlanılmaktadır. Adli bilimler açısından en önemli lekeler; kan, meni, tükürük, kusmuk, balgam, amniyon sıvısı, sümük, cerahat, vajen ifrazı, mekonyum, süt ve süt ağzı, verniks kazeoza, idrar ve gaita lekeleridir. Bu lekeler yanında olay yerinde kolayca bulunabilen kıllar da adli olayların çözümünde önemli delil niteliğindedir.



   Klasik yöntemler dışında kan, meni, tükürük gibi vücut sıvılarından, dişten, kemikten ve dokudan kan grup ve subgruplarının tayinlerinde başka yöntemler de kullanılabilmektedir.

   Günümüzde , Adli Serolojide, eritrosit antijenlerinin, antijenik özelliklerinin DNA analizleriyle gösterilmektedir. Bununla birlikte eritrosit antijenlerinin aglütinasyon reaksiyonları ile gösterilmesi, basitliği ve ucuzluğu nedeniyle önemini korumaktadır. Antijenlerin, aglütinasyon reaksiyonları ile gösterilmesinde oldukça değişik teknikler geliştirilmiştir (Altun ve ark., 1994).

   DNA araştırmalarında, özellikle son yıllarda ortaya çıkan gelişmeler sayesinde çekirdekli hücrelerden DNA profilinin ortaya konmasıyla, olay yerindeki delillerden sanığın tespiti çok daha kolay olmuştur. Ayrıca bu alandaki gelişmeler babalık tayininde de doğruluk oranının % 99,9 seviyesine çıkmasına neden olmuştur. Bu gelişmeler ışığında Adli Hemogenetik dalında, adli olayların aydınlatılması ve babalık tayini gibi konularda büyük ilerlemeler kaydedilmiştir.

   Adli olaylarda, böceklerden yararlanılarak, ölümün gerçekleştiği yerin ve ölüm zamanının belirlenmesi çalışmaları, şiddete dayalı bir çok olayın çözülmesinde adli tıp uzmanlarına yol göstericidir. Adli Entomoloji olarak adlandırılan bu alan da Adli Biyolojinin ana konularından birini oluşturmaktadır.

   Adli Biyoloji'nin ilgi alanlarından bir diğeride Adli Mikrobiyoloji'dir. Adli Mikrobiyoloji; hayvansal ve bitkisel besinlerde üreyen mikro-organizmalar veya onların toksinlerinin yenmesiyle meydana gelen zehirlenmelerle ilgilenir.

2.Biyolojik Lekeler

   Adli olayların çözülmesinde delil değeri olan biyolojik lekeler, Adli Tıbbın ve Adli Tıp araştırmacılarının en önemli konularından biridir. Olay yerinde tespit edilen bir biyolojik lekenin incelenmesinden, olayın içeriği hakkında bilgi sahibi olunabileceği gibi, olaydaki mağdur ve sanığın kimliklerinin tespiti de yapılabilmektedir. Adli Tıp açısından en önemli biyolojik lekeler; kan, meni, tükürük, sümük, kusmuk, balgam, cerahat, mekonyum, gaita, idrar, vajen ifrazatı, verniks kazeoza, amniyon sıvısı, anne sütü ve kolostrum lekesidir. Tüm bunlarla birlikte olay yerinde bulunabilecek olan kıllar ve böceklerde çok önemli delil değeri taşımaktadırlar.



   DNA analizi yapmak için olay yerinden, mağdur ve sanıktan biyolojik örnekler alınır. Olay yerinden alınan biyolojik örneğin orijini bilinmeyebilir ancak olay ile ilgisi olabilecek kişi yada kişilerle mutlaka karşılaştırılmalıdır. Bu örneklerden DNA izole edilir ve DNA molekülü üzerindeki belirli bazı bölgeler ve mümkün olduğu kadar çok sayıdaki bölge polimeraz zincir reaksiyonu ile binlerce kez çoğaltıldıktan sonra görünür hale getirilir. Tek yumurta ikizi olmadığı takdirde iki insanın aynı DNA profiline sahip olma ihtimali trilyonda birden azdır. Bir başka deyişle, yeryüzünde aynı DNA profiline sahip ikinci bir kişinin bulunması teorik olarak olanaksızdır. DNA profili yalnız saldırı ve cinayetlerin aydınlatılmasında değil aynı zamanda babalık tayinlerinin, akrabalık ilişkilerinin aydınlatılmasında da tek güvenilir yöntemdir. DNA çalışmaları ile cinsiyeti belirlemek de mümkündür. Tabii bütün bunlar örnekler doğru biçimde toplanır ve gerektiği gibi incelenirse geçerlidir. Bu koşullar yerine getirilirse DNA dan daha güçlü bir delil bulunmamaktadır (1, 2).

Lochard'ın "her temas bir iz bırakır" sözü bize biyolojik delillerin vazgeçilmez olduğunu göstermektedir. DNA laboratuarının işleyişi, olay yerinden örnek toplama laboratuara gönderme koşulları ile ilgili bilgiler özetlenerek aşağıda sunulmuştur.    Olay yeri inceleme birimlerinin görevi rutin kolluk kuvvetinin hizmetlerinden daha farklı ve biraz daha önemlidir, çünkü suçla ilgili araştırmaların başlangıç noktası olay yeridir. Buradan elde edilecek deliller, suçun işleniş biçiminin ve suçlunun kimliğinin belirlenmesini sağlar (3). Olay yeri inceleme birimleri tarafından kriminal laboratuarlara incelenmesi için yaygın bir şekilde gönderilen yüzlerce değişik fiziksel materyal vardır. DNA analizine tabi tutulabilen numune genellikle biyolojik yapıdaki maddi delillerle sınırlıdır.

   
     Kan ve kan lekeleri, meni ve meni lekeleri, dokular ve hücreler, kemikler ve organlar, kılıf hücreli saç kılları, idrar, tükürük ve tükürük lekeleri (çekirdek hücreli olan) gibi biyolojik numunelerden başarılı bir şekilde DNA izole edilerek analizi yapılabilmektedir.


   Biyolojik örneklerin diğer tipleri örneğin gözyaşı, ter, serum ve çekirdek hücresi olmayan diğer vücut sıvıları DNA analizleri için uygun değildir.


    Tablo 1'de olay yerinde bulunan delilin üzerindeki DNA'nın olası yeri ve kaynağı verilmiştir (5)

Tablo 1. Olay Yerinde Bulunan Delil Üzerindeki DNA’nın Olası Yeri ve Kaynağı  

 
   Herhangi bir cinayet veya yaralama olayında hem mağdurun hem sanığın vücut ve elbiselerinin çeşitli yerlerinde, hem de olay mahallinde kan lekelerine rastlanabilmektedir. Lekeler, bazı durumlarda şahısların tırnaklarının içinde, saçlarında, kulaklarının girintili yerlerinde ve özellikle giysilerinin iliklerinde, düğme arkalarında, pantolon, gömlek, ceket ve palto ceplerinin ağızlarında, pantolon paçalarında, elbiselerin ön yüzünde, olay yerinde, cinayet aleti üzerinde, yatak çarşafı, yastık, yastık kılıfı, perde, koltuklar, kapı ve pencerelerde, fayans, marley, parke, halı ve kilimde, cam eşya üzerinde, kireç, alçı, yağlı boya, briket, duvar, kiremit, taş, toprak, kum üzerinde ve trafik kazalarında taşıtların insana çarptığı kısımlarında (kapı, tampon, lastik üzerinde) ve yerde (asfaltta, toprak zeminde) bulunabilir.

3. Biyolojik Delillerin Belgelenmesi, Toplanması, Korunması ve Paketlenmesinde Genel Kurallar


    Bir olay yerinden elde edilen biyolojik deliller üzerinde başarılı DNA analizi yapma yeteneği, hangi çeşit örneklerin toplandığına ve onların nasıl korunduğuna bağlıdır. Böylece, toplama ve bu gibi delilleri belgeleme de kullanılan teknik, toplanan delilin tipi ve miktarı, delili kontrol altında tutma ve paketleme şekli ve delilin nasıl korunması gerektiği, bir adli DNA test programı için kritik noktalardan bir kaçıdır.
Eğer DNA delili toplanmadan önce uygun bir şekilde belge ile kanıtlanamaz ise, orijininden şüphe edilebilir.

   Bu etmenlerden herhangi biri, DNA test programını önemli derecede etkileyecektir.


   DNA delilini toplama, paketleme ve saklama, delilin katı veya sıvı olma durumuna bağlıdır. Delilin paketlenmesi ve saklanması, delilin laboratuara gelinceye kadar bütünlüğünü kaybetmesine engel olur.

4.Delilin belgelenmesi:

5.Delilin toplanması:

DNA teknikleri oldukça hassas olduğundan bulaş gerçek bir sorundur.

 

6.Delilin korunması:

7.Delilin paketlenmesi:

 

 

II.BÖLÜM için tıklayın...